Mình đã được đọc bài “Năm mức độ dốt” (“Five orders of ignorance” - Phillip G Armour) qua blog của một người bạn, từ lâu lắm rồi, thấy rất hay, nhưng dạo gần đây muốn tìm lại bài ấy mà không cách nào tìm được. Hôm nay may quá thấy lại được bài viết nên mình tự copy lại để sau này khi cần có thể đọc. Tiện chia sẻ mọi người nếu có hứng thú có thể tham khảo nhé.

Dốt độ 0 (0OI): Không dốt (Lack of Ignorance)

“Không dốt” là có kiến thức về một lĩnh vực nào đó và có thể chứng minh được kiến thức của mình. Ví dụ: tôi biết khái niệm cơ bản của “Tài sản là gì”, và tôi có thể dạy cho một người khác về điều đó.

Những lĩnh vực 0OI của tôi rất ít.

Dốt độ 1 (1OI): Thiếu kiến thức (Lack of Knowledge)

Độ dốt này đòi hỏi tôi phải biết là mình dốt. Ví dụ: tôi không biết cách làm một video Tiktok với chữ đang chạy trên màn hình chẳng hạn . Dĩ nhiên, vì nhận thức được sự ngu dốt của bản thân, tôi có thể đọc sách, luyện tay nghề, học hỏi các chuyên gia, vv và vv. Khi đã làm được một Video như thế thì tôi sẽ “thoát dốt”, và nhảy từ dốt độ 1 lên dốt độ 0.

Xét theo bề rộng, đa phần các lĩnh vực trong đầu tư, tôi dốt mức này.

Dốt độ 2 (2OI): Thiếu nhận thức (Lack of Awareness)

Dốt độ 2 nghĩa là tôi không biết là tôi không biết. Tôi không chỉ dốt mà còn không nhận thức được mình dốt. Ví dụ, trước đây tôi chưa bao giờ nghe công cụ  “Value At Risk - VaR” (Giá trị chịu rủi ro). Vì tôi không biết trên đời có cái đó nên tôi không thể tìm hiểu về nó. Nôm na, không biết mình dốt nên không thể thoát dốt. Tuy nhiên, nếu tôi chăm chỉ cập nhật kiến thức, liên tục đọc và lần mò các cộng đồng giỏi hơn mình, hở ra là mời cafe và ngồi với những người giỏi hơn mình, thì một ngày đẹp trời tôi sẽ biết đến kỹ thuật này. Nghĩa là sẽ nâng từ dốt độ 2 lên dốt độ 1 (đạt được dốt độ 1 cũng không dễ).

Xét theo bề sâu, đa phần các lĩnh vực trong chuyên ngành đầu tư, tôi dốt mức này.

Dốt độ 3 (3OI): Thiếu quá trình (Lack of Process)

“Thiếu quá trình” nghĩa là không chỉ không biết mình không biết, mà còn không có cách nào để cải thiện tình trạng đó. Tóm lại, tôi có thể cảm thấy có gì đó không ổn, tuy nhiên tôi không có cơ hội để thoát dốt được. Tình trạng này sẽ xuất hiện nếu tôi bị cô lập thông tin hoặc tự cô lập mình, chẳng hạn như chỉ loanh quanh trong làng suốt 10 năm.. Cứ chúi mũi vào công việc thường ngày, cũng dẫn đến nguy cơ dốt độ 3. Sợ thế!

Một trạng thái nguy hiểm khác của dốt độ 3 là tiếp xúc dư thừa những thông tin ít giá trị. Ví dụ những chiến lược đầu tư đã thành công từ cách đây 40 năm, khi mà tốc độ vòng quay của mọi thứ chậm hơn nay rất nhiều chẳng hạn, và áp dụng nó vào thời đại ngày nay một cách hoàn toàn máy móc.

“Rác đầu vào, rác đầu ra”, trong hàng đống thông tin trên mạng, cái nào là thiết thực và hữu ích? Để thoát tình trạng này không đơn giản, đòi hỏi sự tìm tòi và đầu tư thời gian, hoặc một công thức để lọc thông tin hiệu quả.

Dốt độ 4 (4OI): Dốt toàn diện (Meta Ignorance)

Dốt toàn diện nghĩa là chưa bao giờ nghe đến các độ dốt trên. Tôi là ếch ngồi đáy giếng, tự tin mọi việc đều ngon lành.

Dĩ nhiên sau khi đọc bài của Phillip G Armour, thì tôi đã thoát độ dốt này.

Dĩ nhiên, bây giờ bạn cũng vậy.

Social Trader Analysis Page 05

Huyen X. Vu

November 14, 2022

>